बुधवार, ६ मार्च, २०२४

राज्यसभाची निवडणूक आणि महाराष्ट्रातील तीन काॅग्रेस नेत्यांचे पक्षांतर (भाग-२)

मिलिंद देवरा हे मूलतः काॅग्रेसचे असले तरी त्यांच्या प्रभावाची व्याप्ती त्यांचे पिताश्री मुरली देवरांच्या प्रभावा इतकी व्यापक नाही. मिलिंद देवरा यांची व्याप्ती फार तर दक्षिण मुंबई मतदार संघात एक दोन विधानसभा क्षेत्रापुरता मर्यादीत असावी. याचे कारण राष्ट्रीय स्तरावरील काॅग्रेसचे सर्वेसर्वा राहूल गांधी झाले तेव्हापासून ज्या काॅग्रेसच्या नेत्यांची मूले-मूली राहूल गांधीच्या वयाची असतील  त्यांचे खच्चीकरण सुरू झाले आहे. म्हणूनच आन्ध्र प्रदेशाचे लोकप्रिय मुख्यमंत्री के सी आर यांच्या अकस्मात अपघाती मृत्यू नंतर त्यांचे चिरंजीव जगन रेड्डी मुख्यमंत्री व्हावेत असे तेथील जनतेला वाटत होते. पण राहूल गांधीनी जगन रेड्डीला मुख्यमंत्री केले नाही. शेवटी काय झाले आन्ध्र प्रदेशात काॅग्रेसचे नामशेष झाली. ज्योतिराध्य सिधींया फुटले, सचीन पायलटची अवस्था तळ्यात की मळ्यात अशी करून ठेवली आहे. महाराष्ट्रात सुनिल दत्त यांची कन्या प्रिया दत्त, सुशीलकुमार यांची कन्या प्रणिती शिंदे, पंतगराव कदम यांचे पुत्र विश्वजीत कदम, विलासराव देशमुख यांचे पुत्र अमित व धिरज इत्यादींची कुचंबणा होत असल्याचे ऐकिवात आहे. ही झाली महाराष्ट्रातील काॅग्रेस नेत्यांची अपत्यांची यादी. देशभरातील काॅग्रेसच्या जेष्ठ नेत्यांची व त्यांच्या राजकीय वारसांची अवस्था याहून अधिक केविलवाणी झालेली आहे.

मिलिंद देवरा हे ही राहूल गांधीच्या खडूस वृत्तीचे बळी ठरले आहेत. म्हणून त्यांनी काॅग्रेसचा राजीनामा दिला. भाजपाचा पर्याय त्यांच्या साठी सोपा नव्हता. याचे कारण मुंबई महापालिकेच्या मागील निवडणूकात भाजपाने शिवसेनेला आणलेला घाम त्यांनी पाहिला आहे. एकनाथ शिंदेच्या हाती शिवसेना आणि शिवसेनेचे निवडणूक चिन्ह आले असले तरी एकनाथ शिंदेचा ठाणे व इतर मतदारसंघात मराठा म्हणून प्रभाव असेल पण मुंबईत नाही. त्यामूळे भले आता राज्यसभेचे तिकीट मिळाले असले तरी ही बाब महाराष्ट्रातील दक्षिण मुंबईतून विधानसभाचे तिकीट मिळण्यासाठी अडथळा ठरणार नाही इतकी जाण मिलिंद देवरांकडे असेलच. कारण विधानसभेची निवडणूक जिकण्या इतकी धमक मिलिंद देवरात आहे हे एकनाथ शिंदेंना ठाऊक आहे. याचा अर्थ ' मेरा भी भला दुसरोका भी भला ' हा व्यवहारच की ! महाराष्ट्रातील लिबरल मंडळी मिलिंद देवरांच्या पक्षांतरावर टिका करीत नाही. कारण मिलिंद देवरा भाजपात गेले नाहीत. शिवाय मुरली देवरा लिबरल मंडळींचे एक आश्रयदाते होते. लिबरल मंडळी ही जगातील सर्वात मोठी टोळी पण तितकीच ती ढोंगी ! 

आता आपण बाबा सिद्दिकी या काॅग्रेस नेत्यांच्या पक्षांतरावर चर्चा करू या. सिद्दिकी यांनी राष्ट्रवादी काॅग्रेस मध्ये प्रवेश केला. याचे कारण त्यांना मुंबईत कृपाशंकरांची गच्छन्ती झाल्यापासून काॅग्रेस कमकूवत होत गेली याची पुरी जाण आहे. तसेच अखिल भारतीय स्तरावरून काॅग्रेसचा प्रभाव संपतो आहे. त्यामूळे त्यांना  प्रान्तीय स्तरावरील राजकीय नेत्याचा आधार घ्यावा असे वाटणे स्वाभाविक होते. सिद्दिकींना भाजपा किंवा एकनाथ शिंदेच्या पक्षात जाण्याची इच्छाच मुळी झाली नसावी. याचे कारण हे दोन्ही पक्ष हिंदुत्ववादी आहेत. देशाच्या फाळणीनंतर काॅग्रेसचे सोकाॅल्ड सेक्यूलर धोरणातून मुस्लीम बांधवांमध्ये जी मानसिकता झाली आहे ती सिद्दिकी मध्ये वारस हक्काने प्राप्त झालेली आहे. आम्ही पिढ्यान पिढ्या काॅग्रेसचे आहोत असे मिरवून घेण्याची एक प्रथा मुस्लीम बांधवात झाली आहे. 

काॅग्रेस, साम्यवादी, व समाजवादी पक्ष आणि बहुतांश प्रान्तीय पक्षांनी अल्पसंख्यकीय बांधवात हिंदु समाजाची भिती दाखविण्याचे जे खूळ घातले ते इतके खोल गेले आहे की ते भूत त्यांच्या मानेवर सतत बसलेले आहे. ते तसेच राहावे या साठी ब्रिटीश राजवटीत लार्ड मेकाॅले आणि मॅक्झमेल्युर या जोडीने तोडून-  मोडून भारताच्या इतिहास विषयाचा जो अभ्यासक्रम सुरू केला होता तो अजूनही तसाच ठेवला आहे. स्वातंत्र्य मिळाल्यापासून संघ-जनसंघ व आताचा भाजपावर बहुतांश विरोधी पक्ष आणि लिबरल मंडळी जहरी टिका करीत आहेत. त्यात त्यांना यश मिळावे यासाठी मुस्लिम बांधवासाठी जवळपास सर्वच क्षेत्रात अनेक सोयी सवलती देणे सुरू केले आहे. ते बंद करता येत नाही. कारण त्यासाठी मोदी सरकारला केंद्रात आणि बहुतांश राज्यात दोनतृतियांश बहुमत असणे गरजेचे आहे. त्यातूनच अल्पसंख्याक विशेषतः मुस्लीम बांधवात या स्पेशल दर्जाचे व्यसन जडले आहे. 

बाबा सिद्दिकी यांनी अजित पवारांचा पक्ष सोयिस्कर वाटण्याचे महत्वाचे कारण हे आहे की अखंडीत राष्ट्रवादी पक्षांची मुंबईत शक्ती कमी होतीच ती आणखिन कमी झाली असावी. मुंबई सारख्या काॅस्मोपोलिटीयन शहरात एखादा मुस्लीम चेहरा पक्षांत असावा असे अजित पवारांना ही वाटले असणारच. त्यातही बाबा सिद्दिकी यांची मतपेटी इनटॅक्ट आहे. 

पक्षांतर हा विषय आपल्या सारख्या सामान्यजनांना तसा फारसा आवडत नसला तरी आपण त्यावर चर्चा करीत असतो व आपले मतप्रदर्शन ही करतो. म्हणून मिलिंद देवरा आणि बाबा सिद्दिकी या दोन नेत्यांचे पक्षांतर आणि नवीन पक्ष निवडीतील शहाणपणाला मला दाद द्यावीसी वाटते. स्वतःहाला फार मोठे राजकीय अभ्यासक म्हणून मिरवित आहेत या पेक्षा राजकीय नेते अधिक चतूर असतात. कुठल्याही काॅलेजमधून पोलिटीकल सायन्स या विषयाची पदवी न घेता त्यांना राजकीय वार्याची दिशा अचूक कळते.

बाबा सिद्दिकी आणि मिलिंद देवरांच्या पक्षांतरावर लिबरल मंडळींनी फारशी टिका केली नाही. याचे कारण हे दोन्ही नेते भाजपात गेले नाही. देशातल्या लिबरल मंडळींना गेली दहा वर्षे भाजपा, मोदी सरकार व संघ परिवारावर टिका करण्याचे इतके व्यसन जडले आहे की त्यांना कोण्या नेत्याने भाजपात वा एनडीएत प्रवेश केला तरी ते भाजपालाच दोष देत बसतात. संघ-भाजपाची ॲलर्जी हीच ओळख त्यांना ठेवायची असते. कारण तो त्यांचा व्यवसाय आहे. या व्यवसायात भरपूर पैसा मिळतोच सोबत आतंरराष्ट्रीय स्तरावर विचारवंत असा बिल्ला लावून चमकायला मिळत असते. 
                                     क्रमशः--

---------------------------------------------

राज्यसभा निवडणूक आणि महाराष्ट्रातील तीन काॅग्रेस नेत्यांचे पक्षांतर (भाग -१)

सामान्यतः लोकसभेच्या निवडणूका जवळ येतात तेव्हा आपल्या देशातील राजकीय क्षेत्रात पक्षांतर नावाच्या विषाणुचा प्रादुर्भाव वाढतो आणि काही राजकीय पक्षांना पक्षांतराची लागण होते. पण राज्यसभाच्या निवडणूकांच्या वेळी असे फारसे काही होत नसते. या वेळी तसे घडले याचे कारण लोकसभेच्या निवडणूका जवळ आल्या आहेत. काल-परवाच राज्यसभेच्या ५६ रिक्त झालेल्या जागावर निवडणूका झाल्या. त्यापैकी ४१ जागावर उमेदवार बिनविरोध निवडून आले. तर तीन राज्यात १५ जागावर निवडणूका झाल्या. त्यातील कर्नाटकात अपेक्षेप्रमाणे काॅग्रेसचे ३ व भाजपाचा १ उमेदवार निवडून आले. हिमाचल प्रदेश आणि उत्तर प्रदेश मध्यें क्राॅस व्होटींग झाल्यामूळे तेथील निवडणूकांवर मिडीयावर गरमा-गरम  चर्चा झाली. यापैकी हिमाचल प्रदेश मध्यें काॅग्रेसचे जेष्ठ नेते अभिषेक मनु सिंघवींचा पराभव झाला. हिमाचल प्रदेशमध्ये काॅग्रेसची सत्ता आहे. काॅग्रेसच्या आमदारांची आणि सोबत अपक्ष आमदारांची क्राॅस वोटींग ची संख्या इतकी झाली की तेथील सरकारवर विरोधी पक्ष अविश्वासाचा ठराव आणण्याची शक्यता निर्माण झालेली दिसते . याचा अर्थ असा की हिमाचल प्रदेश मधील सरकारवर काॅग्रेस पक्षातच अविश्वास निर्माण झालेला दिसतो. 

एखाद्या सत्ताधारी पक्षातील आमदार-खासदारांचे मोठ्या प्रमाणावर पक्षांतर झाले की त्या पक्षात उभी फूट पडली असे समजले जाते. हिमाचल प्रदेश मध्ये तसे काही घडले नाही. सन १९६९ आणि सन १९७७ मध्ये काॅग्रेस मधील फूटी नंतर अलिकडील पक्ष फूटीचे उदाहरण म्हणजे महाराष्ट्रातील शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काॅग्रेस हे होत. त्यावर ही चर्चा या लेखमालिकेत करण्याचे मी ठरविले होते पण या लेखमालिकेचा विस्तार आणखिन तीन भागाने वाढला असता. म्हणून ही लेखमालिका आपण महाराष्ट्रातील राज्यसभेच्या निवडणूकाच्या निमित्ताने काॅग्रेसच्या तीन नेत्यांनी केलेल्या पक्षांतर पुरता मर्यादीत ठेवणे मला उचीत वाटले. 

एखाद्या राज्यात राज्यसभेचे सर्व उमेदवार बिनविरोध निवडून आले तर मिडीयात फारशी चर्चा होत नसते. कारण त्यातून त्यांचा टीआरपी वाढत नसतो. महाराष्ट्रात या खेपेस सहा ही उमेदवार बिनविरोध निवडून येऊन ही राज्यसभेच्या निवडणूकांचा विषय चर्चेचा बनला. कारण महाराष्ट्रातील जे सहा उमेदवार बिनविरोध निवडून आले, त्यातील तीन उमेदवार मिलिंद देवरा, सिद्दिकी, आणि माजी मुख्यमंत्री अशोक चव्हाण या नेत्यांनी काॅग्रेसला रामराम ठोकला, आणि त्यांनी अनुक्रमें शिवसेना, राष्ट्रवादी काॅग्रेस आणि भाजपा पक्षात प्रवेश केला. नंतर त्या तिघांनी राज्यसभेच्या निवडणूकीचा अर्ज भरला आणि  बिनविरोध निवडणून आले. पक्षांतर सारखी घटना ती ही राज्यसभेच्या निवडणूकीच्या निमित्ताने झाली ही एक आगळी-वेगळी घटना आहे असे मला वाटते. म्हणून लेखमालिकेचा हा प्रपंच ! चर्चा  इथे आपण काॅग्रेसच्या तीन आमदारांनी केलेलं पक्षांतरांचे कारण व स्वरूप यावर चर्चा करू या. 

महाराष्ट्रात तीन काॅग्रेस नेते पक्षांतर करून लागलीच राज्यसभेवर निवडून आल्याची घटना  देशातील इतर राज्यात झालेली नसावी असे मला वाटते. असे असले तरी महाराष्ट्रात अशी घटना घडली याचे मला आश्चर्य वाटले नाही. कारण  " सन २०१९ ला भाजपा-सेना युतीला पूर्णपणे जनादेश मिळून ही उद्धव ठाकरेंनी काॅग्रेस व राष्ट्रवादी काॅग्रेस सोबत जवळीक करून मुख्यमंत्रीपद मिळविले. कारण काय तर म्हणे मला अमित शहांनी मुख्यमंत्रीपद देण्याचे कबूल केले होते. हा उद्धव ठाकरेंचा पोरकटपणा मानावा का? बंद खोलीतली चर्चा हा काही पुरावा ठरतो का? भाजपा सोबत ५ वर्षे केंद्र आणि राज्य स्तरावर सत्ता भोगली तरी सतत भाजपावर टिका करण्याचा उपद् व्याप करणार्या उद्धव ठाकरेंचा हा पोरकटपणा असू शकत नाही. मला तर अजुनही वाटते की, उद्धव ठाकरें यांनी सन २०१९ च्या विधानसभा निवडणूक प्रचारात शरद पवार सोबत बंद खोलीत बैठक घेऊन काॅग्रेस आणि भाजपाचे उमेदवार पाडण्याचा डाव आखला होता. तो डाव यशस्वी झाला. कारण भाजपाच्या नेत्यांना उद्धव ठाकरे दगाबाजी करणार नाहीत अशी ठाम खात्री होती. तशीच खात्री  काॅग्रेसच्या नेत्यांना सुद्धा शरद पवारासंबंधी होती. शेवटी भाजपाचे व काॅग्रेसचे संख्याबळ सन २०१९ च्या विधानसभा निवडणूकीच्या निकालात कमी झाले. असे मी मागे एका लेखात लिहले आहे. "

त्यावर काही भाजपाच्या विरोधकांनी मला प्रश्न विचारला होता की उद्धव ठाकरे आणि पवारांची बंद खोलीत चर्चा झाली होती याचा पुरावा आहे का ? मी त्यांना उत्तर दिले ' अमित शहांनी उद्धव ठाकरेंना मुख्यमंत्रीपद देईन असे आश्वासन दिले होते याचा पुरावा तूमच्याकडे आहे का ?'  त्यांच्याकडून मला उत्तर मिळाले नाही. मग त्यांच्या कडून उत्तराची वाट पाहणे मी सोडून दिले. यापुढे ' बंद खोलीतली चर्चा ' सारख्या सबबी सांगण्यार्या नेत्यांना जनतेचा विश्वासघात केला असे कलम कायद्यात ठेवून राजकारणातून हद्दपार या शिक्षेची तरतूद व्हावी असे वाटते. 

गेल्या साडेचार वर्षात म्हणजे सन २०१९ पासून महाराष्ट्रात कधी झाले नव्हते इतके घाणेरडे राजकारण झाले. याला सर्वस्वी उद्धव ठाकरे व शरद पवार आणि त्यांची तळी उचलून धरणारे चमचे पत्रकार-संपादक मंडळी व समर्थक कार्यकर्ते आहेत. मविआचे सरकार स्थापन केल्यानंतर या दोघांना स्वर्ग दोन बोटे उरला होता अशा थाटात यांचा वावर सुरू झाला होता. सुरूवातीस शरद पवार यांनी तर जाहीर केले की 'त्यांना इतर राज्यातून भाजपाला देशभर पर्याय निर्माण करण्यासाठी आमंत्रणे येत आहेत.'  शदर पवार यांची उंच भरारी मारत सर्वात अधिक उंचीवर गेलेल्या पंतगासारखी झाली होती. शेवटी जोरदार वारा वाहू लागला आणि ते पंतग गटांगळ्या खात एका जुनाट झाडावर धाडकन आपटले व फाटक्या स्थितीतच अडकले. त्या काळात  उद्धव ठाकरें यांना महाराष्ट्र राज्याच्या मुख्यमंत्र्यांची खुर्ची म्हणजे जणू राजेशाहीतील महाराजाचे मोठे अलिशान आसन वाटू लागले होते.  आपल्या लहरीप्रमाणे राज्यकारभार करू लागले. शेवटी कुर्हाडीचा घात कुर्हाडीनेच केला. या गदारोळात महाराष्ट्रात तीन मुख्यमंत्र्यांचे सरकार अस्तित्वात आलेले आपण पाहिले. यातील दोन मुख्यमंत्र्याचे सरकार कोसळले आणि एका मुख्यमंत्र्याचे म्हणजे एकनाथ शिंदेंचे सरकार सत्तेवर बसल्यापासून मुदत संपेपर्यंत टिकेल असे स्पष्ट दिसत आले आहे. याचे कारण  सन २०१९ च्या निवडणूकीत जनादेश मिळून ही फडणवीसांना सत्तेपासून शरद पवार आणि उद्धव ठाकरेंनी कारस्थान रचून दूर ठेवले. शेवटी नियतीने उद्धव ठाकरे व शरद पवार यांचे पक्षच उध्वस्त करून टाकले. या घटनेची महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासात नोंद झाली आहे ती कधी पुसली जाणार नाही. 

राज्यसभेच्या निवडणूकांची घोषणा झाल्यापासून महाराष्ट्रातल्या न्यूज चॅनेल्सवर भाजपा, काॅग्रेस व राष्ट्रवादी काॅग्रेस कोणाला तिकीट देणार, घोडा बाजार, कुठल्या पक्षांत आणि कोण बंडाळी करणार यावर जोरदार अंदाज बघायला व ऐकावयास मिळू लागले.  अकस्मात रित्या भाजपाने आपल्या तीन उमेदवारांच्या नावांची घोषणा केली. यात एका दिवसात काॅग्रेसचा राजीनामा देऊन भाजपात प्रवेश केलेले माजी मुख्यमंत्री अशोक चव्हाण यांचा ही समावेश होता. मग काॅग्रेसने एका नावाची घोषणा करून टाकली. नंतर शिवसेनेने (एकनाथ शिंदेनीं) काॅग्रेसचा राजीनामा देऊन शिवसेनेत प्रवेश केलेल्या मिलींद देवरा यांना तिकीट दिले. या घाईगर्दीत राष्ट्रवादी काॅग्रेसचे प्रमूख अजित पवार यांनी ज्यांचा राजसभेचा कालावधी अजून ही संपलेला नाही अशा प्रफूल पटेल यांच्या नावाची घोषणा केली. आपल्या पक्षात राज्यसभेवर जाण्यास उत्सूक असलेल्या नेत्यांमधील स्पर्धेचं ओझं अजित पवारांवर होते. त्यातून त्यांनी इतर कोणापैकी सहकार्याला तिकीट दिले असते तर ते ओझे एक प्रकारे स्वतःच्या गळ्यात ओंडका बांधल्या सारखी स्थिती झाली असती आणि येऊ घातलेल्या लोकसभेच्या निवडणूक प्रचारात पदोपदी अडथळा निर्माण करणारे ठरेल याची जाणीव अजित पवारांना झाली असेलच. म्हणूनच त्यांनी प्रफूल पटेल यांना तिकीट देऊन स्वतःची जी काही कोंडी झाली होती ती झटकून टाकली आणि आपल्या पक्षाची घडी आहे त्या स्थितीत ठेवली. 

इतकं होऊनही महाराष्ट्रातील न्युज चॅनेल्स तसेच लिबरल मंडळींनी भाजपाने चौथा उमेदवार उभा केला नाही यावर टिका सुरू ठेवलीच. लिबरल मंडळीची अशी टिका म्हणजे साप साप म्हणून भूई थोपाटण्याचा प्रकारातली आहे. भाजपाचा चौथा उमेदवार निवडून आला असता पण भाजपाने त्यावर सखोल विचार केला असावा आणि शेवटी चौथा उमेदवार उभा केला नाही असे मला वाटते. लिबरल मंडळींची स्थिती ही नेहमीच जित्या सारखी असते. त्यांची खोड मेल्यावाचून जात नाही हेच खरे. अशोक चव्हाणांच्या पक्षांतर संबंधीची कारणें न शोधता किंवा माहीत असुनही  भाजपाने त्यांच्यावर आदर्श घोटाळ्यातून इडी कारवाईचा दबाव आणला म्हणून अशोक चव्हाणांनी भाजपाचा आश्रय घेतला अशी टिका आपल्या सवयी आणि सोयीनुसार करीत लिबरल मंडळी करीत आहेत. या संबंधीची चर्चा आपण या लेखाच्या तिसर्या भागात करणार आहोत. आता आपण मिलिंद देवरा आणि सिद्दीकी या काॅग्रेस नेत्यांच्या पक्षांतराचे स्वरूप सोबत जोडलेल्या भाग २ पाहू या.

                                    क्रमशः---  







सोमवार, १२ फेब्रुवारी, २०२४

गीतरामायण ऐकताना - भाग ४


' शरयू तीरावरी अयोध्या ' हे पद सुरू झाले. मनुनिर्मित अयोध्या नगरीचे  वर्णन ऐकताना डोळ्याचे पारणे फिटले. माझे मन इक्ष्वाकु कुलाचा धर्मपरायण राजा दशराथाच्या काळात गेले. मराठीतील रामायणावरील जी काही पुस्तके वाचली आहेत आणि गीतरामायणाचे जे काही कार्यक्रम पाहिले, ऐकले आहेत त्यातून जे काही मला उमजले आहे ते आपल्या समोर मांडतो आहे. 

सामान्यतः वाचण्यापेक्षा प्रवचन, किर्तन व गायन ऐकण्यात आपला कल अधिक असतो. त्यात ही गीतरामायणाची चव इतकी न्यारी आहे की तिचा आस्वाद घेण्यास आपण सारेजण सदैव तयार असतो. 

श्रीरामांच्या यज्ञमंडपात कुश आणि लव अयोध्या नगरीचे जे वर्णन सांगत आहेत, ते ऐकूनच त्रेतायुगातील आर्यावर्तात कोसल नावाच्या विस्तीर्ण आणि सुपीक प्रदेश, तेथील साम्राज्य याची ओळख होते. शरयू नदीच्या काठी वसलेल्या राजधानी अयोध्या नगरीचे मुर्तीमंत दर्शन घडते. या शहरामधून मोठमोठाले रूंद राजरास्ते व काही ठिकाणी जाणेयेण्याकरिता काढता-घालता येणारे चमकादर पूल,  रस्त्यावर दुतर्फी फळ-फुलांनी बहरलेल्या वृक्ष-वेली पाहता प्रजेला  पर्यावरणाचे रक्षण करण्याचा संदेश आपोआप मिळत होता.  

तेथील रस्त्यावर रोज सुवासिक पाणी टाकले जाऊन ठिकठिकाणी फुलांचे मांडलेले उपहार आणि  सुशोभीत सात मजली वाडे इत्यादी ने अयोध्येची शोभा वाढलेली दिसे. नगराबाहेर विस्तीर्ण व रमणीय अशा बाग होत्या. तिथे नगरवासी फिरायला येत असत. काही उपवनात नृत्य, गायनासारखे कार्यक्रम घेता येतील असे मंच ही होते. अयोध्येत ठिकठीकाणी दुध-दुभते, फळे व भाजीपाला आणि किराणा मालांनी भरलेले बाजार होते. एकंदरीत प्रजा सुखी होती. त्यामूळे स्त्री- पुरूष स्वभावाने धार्मिक, सदाचारी व कुटुंब वत्सल होते. प्रजेच्या व राज्याच्या सुरक्षेसाठी सर्वत्र पराक्रमी, मजबूत बांध्याचे असे शस्त्रसज्य सैनिक तैनात असत. तसेच हिमालय विंध्यादी पर्वती भागातून आणलेले शेकडो उंच व शृंगारलेले हत्ती, तसेच सिंध, कांबोज, बल्क इत्यादी देशातून आणलेले हजारो सुंदर व दमदार घोडेही बाग- बगीचा मधून फिरत असताना दिसत असत. हत्ती-घोडे यांचे पालन-पोषण व शिक्षण अशा रितीने केले जात असे की त्यांना आसपास फिरणार्या लोकांपैकी स्वजन कोण आणि शत्रूचे हेर हे ओळखता येत असे. 

सतत सज्ज असलेले सैनिक बेसावध असणार्या शत्रुवर बाण व इतर शस्त्राचा वापर करीत नसत. पण दगा  देणारे शत्रू दिसले तर लागलीच त्यांना यमसदनास पाठवत असत. त्यामुळे तिथे कधी ना दंगा झाला, ना दगा झाला. थोडक्यात यथा राजा तथा प्रजा या सिध्दांतावर आधारलेली ईश्वकू कुळाची सक्षम व लोकाभिमूख राज्यव्यवस्था होती. तत्कालीन सर्वात सुंदर, आदर्श अशी राजधानी अयोध्या नगरी होती. इत्यादी गोष्टींचे दर्शन गद्य रामायण व गीतरामायणातून आजही घडत असते. राम आणि सिता हे सर्वात आदर्श पती -पत्नी असे जोडपं देशातील सर्व प्रान्तातल्या व परदेशातल्या कानाकोपर्यात अजरामर ठरले आहेत.

पराक्रमी, कर्तबगार, प्रजेचा कैवारी आणि विद्वान महाराज दशरथ यांना  तीन पत्नी असून मूलं-बाळं नाहीत हे एक मोठे शल्य होते. ते महाराज दशराथाला आणि तिन्ही पत्नींना सतत सतावत आहे याची साक्ष गदिमांनी खालील ओव्या द्वारें दिली आहे--- 

राजसौख्य ते सौख्य जनांचे

एकच चिंतन लक्ष मनांचे

काय कांज त्या सौख्य-धनाचे

कल्पतरूला फूल नसे का? वसंत सरला तरी .

' सरयू तीरावरी अथोध्या ' या पदातून अयोध्या नगरीचे वर्णन ऐकल्यानंतर त्रेता युगात आपला देश किती समृद्ध होता हे कळते. परकीयांच्या आक्रमणा पुढे देश हरला आणि भारतभूमीचे आम्ही पुत्र गुलामीत गेलो. इस्लामी आक्रमणाच्या अगोदर आपला भारत व्यापारात आणि सुखसाधनात जगात पहील्या क्रमाकांवर होता. इस्लामी आणि ब्रिटीश राजवटीने आपल्या देशाची प्रचंड लूट केली आहे. अजुनही आपली गुलामी मानसिकता संपली नाही. ती लौकरात लौकर ती संपावी अशी रामलल्ला कडे प्रार्थना करतो. 

जसे संपन्न आणि शक्तीमान अशा अयोध्या नगरीचे दर्शन झाले. तसेच नियतीच्या शक्तीचे ही दर्शन गीत रामायण आणि श्रीराम कथां मधून होते. सर्व सुखें पायाखाली लोळण घालीत असले तरी पुत्रप्राप्ती झाली नसण्याचं दुःख दशरत महाराज आणि त्यांच्या तिन्ही राण्यांना पचवायला किती जड गेले होते याचे वर्णन गदिमांनी ज्या शब्दात मांडले आहे त्यातून एक नैसर्गीक, शाश्वत नियमाची म्हणा वा नियतीच्या करामतीची ओळख होते. या विश्वात छोट्या-मोठ्या असंख्य अशा घटना घडतात ज्याचे आकलन आजच्या आधुनिक विज्ञानाच्या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने ही होत नाही. 

ज्यांना प्रत्यक्ष श्रीरामाचे दर्शन झाले आहे असे संत श्री रामदास स्वामींनी   हे सत्य दासबोध मांडले आहे |        जनीं सर्व सूखी असा कोण आहे ?   विचारें मना तूंचि शोधून पाहे ||       मना त्वां चि रे पूर्वसंचित केले |     तयासारिखें भोगणे प्राप्त झाले || 

दशरथ महाराज केवळ राजा नव्हते. ते विद्वान ऋषीतुल्य व्यक्ती ही होते.  दशरथ राजाला यज्ञ करून पुत्रप्राप्ती झाली. पण वारस नसल्याचे शल्य काही काळ त्यांनाही भोगावे लागलेच. सितेचे पिताश्री जनकराजाचे व्यक्तीमत्व ऋषी-मुनी सारखे होते.  जनक महाराजांनाही सिता सारखे कन्या रत्न दैवीकृपेने धरणीतून प्राप्त झाले.

आपण कोणाच्या पोटी आणि कधी व कुठे जन्म घेणार, आपण कोणाचे पती वा पत्नी होणार, आपल्या पोटी कोण व केव्हा जन्म घेणार, आपल्याला देवाज्ञा कशी, कुठे, व केव्हा होणार इत्यादी बाबीचे भविष्य सांगणारी यंत्रणा मानवा कडे नाही. या संबंधित  आपली हतबलता संत तुकाराम महाराजांनी ' आले देवाजीच्या मनात तेथे कोणाचे चालेना ' या अभंगातून पटवून दिली आहे. तुम्ही देव आहे असे माना वा न माना पण ती यंत्रणा आहे असे जगातील बहुतांश संत-महंतानी म्हटले आहे. ती अदृष्य स्वरूपात आहे. तिचेच नाव आहे नियती. म्हणजेच महाकाळ होय.

समर्थ रामदास स्वामिनी ही म्हटले आहे --

मना सांग पा रावणा काय जाले |      अकस्मात तें राज्य बुडाले ||     म्हणूनी कूडी वासना सांडी वेगीं |   बळें लागला काळ हा पाठिलागीं || 

                                    क्रमशः

                जय श्रीराम !

गीतरामायण ऐकताना - भाग ३



गीत रामायण हे आधुनिक साहित्य सृष्टीतील नक्षत्राचे लेणे आहे. गीत रामायणाची ख्याती अशी आहे की केवळ महाराष्ट्रातच नव्हे तर इतर प्रांतात ही आपआपल्या भाषात अनुवादाच्या रूपाने गावोगावी प्रयोग होत असतात.निवडक ' गीत रामायणाचे ' नोटेशन च्या पुस्तकाचे लेखक अशोक सहस्त्रबुद्धे म्हणतात,  " नोटेशन्स बनविणे हे सर्वसाधारणतः कठीण -किचकट व कंटाळवणे आहे. आणि त्यात गीतरामायणाचे नोटेशन्स बनविणे म्हणजे साक्षात शिवधनुष्य उचलण्यासारखे ! पण सदाबहार गीतरामायणाची जादूच न्यारी ! २०  ऑक्टोबरला काम सुरू केले आणि व न कंटाळता केवळ २ महिन्यात २० डिसेंबरला हस्तलिखीत संपविले. या दोन महिन्यात मी राममय झालो, अनेक दिव्य अनुभव आले. यावरून गदिमा व बाबुजींना ५० वर्षापुर्वी किती दैवी-दिव्य अनुभव आले असतील याची कल्पना यावी." अशोकजी सहस्त्रबुद्धे यांनी ग दि मा व बाबूजींच्या कलेची केलेली प्रशंसा समोर ठेवली, याचे कारण माझ्या हातून ' लहान तोंडी मोठा घास ' घेण्याचा प्रमाद होऊ नये. हे आपणास उमगले असावे.  

शब्दसम्राट कै ग दि मा आणि स्वरसम्राट बाबूजी म्हणजे कै सुधीर फडके या दोन मराठीचीये नगरीतील आधुनिक ऋषींनी आपल्या प्रखर तपश्चर्येने गीतरामायण रूपी मंगलमय गंगा मराठी भाषेतून प्रवाहीत केली. गीत रामायणाचे कार्यक्रम पुन्हा पुन्हा प्रत्यक्ष ज्यांनी पाहीले आहेत अशी बुजूर्ग मंडळी शरीराने आज थकली आहे, तरीही आजच्या माहिती व तंत्रज्ञानाच्या युगात अधून मधून यु ट्युब वरून गीत रामायणाचे लाईव्ह कार्यक्रम पाहात असतात. मराठी युवक-युवतींना सुद्धा गीत रामायणाने भारावून टाकले आहे. प्रत्येक पिढीला गीत रामायणाने आपल्या कवेत घेतले आहे. ग दि मा च्या भाषेत सांगावयांचे तर --
" छंद जाणतेपणीचा तिर्थे काव्याची धुंडिली | कोण्या एका भाग्य वेळी पुजा रामाची मांडिली || देव वाणीतले ओज शितळले माझ्या ओळी | वाल्मिकींच्या भास्कराचे चांदणे झाली मराठी || " 

श्रीरामजन्मभूमीच्या मालकी संबंधित न्यायालयीन खटल्याची सुनावणी होऊन अयोध्येत  श्रीरामाचे मंदिरच होते असा देशातील सर्वोच्च न्यायालयाने निकाल दिल्यानंतर रितसर रामज्नमभूमी न्यासाची स्थापना झाली. श्रीरामजन्मभूमी मंदिराचे बांधकाम सुरू झाले आणि ते बहुतांशी पुर्णात्वात जात आहे. 

रामलल्लाची प्राण प्रतिष्ठापनाची तारीख जाहीर झाल्यानंतर देशातल्या कानाकोपर्यातील चावडी, चौक चहाच्या टपरी, ग्रामदेवतेच्या मंदिर, शहारातील वाचनालय, मंदिरे अशा सार्वजनिक ठीकाणी लोक रामजन्मभूमी मुक्ती साठी झालेल्या लढाया, त्यातून देशबांधवाचे झालेले बलिदान, न्यायालयीन लढाई इत्यादी विषयावर होत असलेल्या चर्चा पाहिल्या. रामजन्मभूमी मुक्तीचा संपुर्ण इतिहास मिडीयातून पाहीला. फक्त ' रामजन्मभूमीचाच आग्रह का या संबंधीत जनसामान्यांच्या मनात उद्भवलेल्या शंका-कुशंका, प्रिन्ट इलेक्ट्राॅनिक्स व सोशल मिडीयातून  धर्मशास्त्र व अध्यात्म, इतिहास व पुरातत्व, न्यायव्यवस्था, राजव्यवस्था आणि संशोधकीय व्यवस्था इत्यादी क्षेत्रातील अभ्यासकांच्या चर्चेतून बहुतांशी दूर झाल्या आहेत. 

रामलल्लाच्या प्राणप्रतिष्ठापनाचा मुहूर्त जसा जवळ येत गेला तसा संपूर्ण देश राममय होत गेला. देशभरातील  सार्वजनिक ठिकाणी भजने, किर्तने, शोभा यात्रा, गीत रामायण, रामचरीत मानस, हनुमान चालिसा असे सांस्कृतिक कार्यक्रम होत गेले. शाळा-काॅलेजात राम सप्ताह साजरे होत गेले. कथाकथन, निबंध स्पर्धा, चित्रकला, वकृत्व, रांगोळ्या इत्यादी स्पर्धा कार्यक्रम झाले. देशभरातील रस्ते, घरें, दूकानें, इमारती, सायकली, रिक्षा, स्कूटर, मोटार- सायकली, टांगे, मोटारी, टेम्पों, इत्यादी वाहनांवर  श्रीरामाच्या प्रतिमा असलेल्या भगव्या रंगाच्या भव्य  कटऑट्स, श्रीरामाच्या प्रतिमा असलेले भगव्या रंगाचे ध्वज फडकत असलेले आपण पाहिले. गावें, तालुका व जिल्हे, नगर- उपनगरें मोठी शहरें सर्वत्र रामजन्मभूमी अक्षत निमंत्रणे व श्रीरामजन्मभूमी मंदिराचे प्रतिमाचे वितरण होताना दिसले. संपुर्ण देश राममय झाल्यामुळे एक सामान्य भाविक म्हणून मी अशा कार्यक्रमात सामील झालो. निर्मळ तीर्थक्षेत्री झालेला गीतरामायण कार्यक्रम हा त्यापैकीच एक आहे. 

रविवार दिनांक २१ जानेवारी २०२४ ला संध्याकाळी ७ वाजता आमच्या गावीं नालासोपारा (प) येथील श्रीक्षेत्र निर्मळ येथील शंकराचार्य समाधी मंदिराचे पटांगण गीत रामायणाच्या कार्यक्रमला आलेल्या रसिक श्रोत्यांनी तुडूंब भरले होते. सामवेद म्हणजे साम गायन. ऋग्वेदातल्या ज्या ऋचा गावयाच्या आहेत त्याचा संग्रह म्हणजे सामवेद ! ऋग्वेदात तीन स्वरांनी उगम झालेल्या संगीताचा प्रवास सामवेदात सप्त स्वराकडे पोहचतो असे मानले जाते.

मी गीतरामायणाचा आनंद प्रथमच घेत होतो असे नाही. पण या खेपेस माझे मन अधिक राममय झालेलं मला जाणवले. रामलल्लाची प्राणप्रतिष्ठा समारोहाची घोषणा झाल्यानंतरच्या वातावरणाचा हा परिणाम असावा. बरोबर संध्याकाळचे ७ वाजले. स्वर सामवेद संस्थेतर्फे संगीत प्रेमी भाविकांचे स्वागत झाले. माईक निवेदकाकडे आला. जमलेल्या श्रोत्यांची आतुरता शिगेला पोहचली.  पटांगणात आल्यापासून भाविकांची  आपसात होणारी थोडीशी कुजबूज संपली. पटांगणात पीनड्राॅप शांतता पसरली. लागलीच -- 
' श्रीऽऽऽ राऽऽऽम, श्रीऽऽऽ राऽऽऽम , 
श्री ऽऽऽ राऽऽऽम, स्वयें श्री राम प्रभू ऐकती ' कानीं ऐकू आले. गीत रामायण सुरू झाले. विणा व मृदंग अशा साहित्यांनी त्या सुंदर मुलांनी आपल्या कोमल व मधुर कंठानी ते काव्य गाण्यास आरंभ केला, तेव्हा प्रभू रामचंद्रांची व यज्ञमंडपातील सर्व सभाजनांची चित्तवृत्ती तल्लीन होऊन ती सभा चित्रासारखी चित्त झाली होती. 

तशीच निर्मळ या तिर्थक्षेत्रीच्या पटागंणात जमलेल्या भाविकांची सभा चित्रासारखी चित्त झाली. ती दोन छोटी बालके प्रत्यक्ष श्रीरामचंद्राची कुश, लव ही दोन मुलें. त्या कोवळ्या बालकांना ठाऊक नाही, की ते आपल्या पिताश्री समोरच त्यांचे चरीत्र गीत गात आहोत. प्रत्यक्ष देव-देवतांना डोईजड झालेल्या महान पराक्रमी राक्षस रावणाचा पराभव करून त्रैलोक्याचे अधिपती झालेल्या राजाधिराज प्रभू रामचंद्राना गीत गाणारी मूले आपली आहेत हे ठाऊक नाही. ही एखाद्या चित्रपटातील केवळ कल्पना नाही. त्रेता युगात भारतवर्षात प्रत्यक्षात घडलेली ही घटना आहे. 

माझे मन मलाच विचारू लागले,  'आपल्या बाळांच्या वाटेला जन्मतः राजमहाल ऐवजी आश्रम आला हे  प्रभू रामचंद्राना नंतर कळले असेल का? त्यावेळी त्यांना काय वाटले असेल? स्वतःहाचे बालपण राजमहालात गेले याचे त्यांना त्यावेळी स्मरण झाले असावे का, आणि स्मरण झाले असेल तर एक पिता म्हणून प्रभू रामचंद्राची त्याक्षणीं मनःस्थिती कशी झाली असेल, इत्यादी प्रश्न माझ्या मनात उद्भभवले.

अवतारी पुरूषांच्या चरित्राचा ज्यांनी सखोल अभ्यास केला आहे अशा महनीय व्यक्तींच्या प्रवचनातून, लेखांतून आणि पुस्तकातून माझ्या मनात उद्भलेल्या वरील प्रश्नांचे उत्तर मला गवसले ते असे आहे, 'अवतारी पुरूष स्थितप्रज्ञ असतात.' ते खरे ही आहे. स्थितप्रज्ञ या शब्दाची खरी ओळख ही झाली नाही असा मी एक सामान्यजनांपैकी एक, मग अनूभुती कोठून येणार? पण ---- 

अशा विभुतींनां ही नियतीशी पदोपदी टक्कर द्यावी लागली आहे, हे आपण सारे जाणतो. तरीही आपल्याला त्यांची चरित्रगाथा पुन्हा पुन्हा वाचावी, ऐकावी असे वाटते. या संबंधीतले कार्यक्रम मग ते चित्रपट असो वा नाटक, सिरीयल्स असो वा लोककला असो, किर्तन असो की प्रवचन असो, भजन असो वा संगीतमय निरूपण इत्यादींनी आपले मन, आपले कान तृप्त होतात. त्याच क्षणीं साहित्यकार, संगीतकार - गायक, कलाकार, दिग्दर्शक, निर्माता, किर्तनकार, प्रवचनकार,  इतिहास तज्ञ, आणि आयोजक इत्यादींची सुद्धा स्तुती आपल्या मुखातून आपोआप येत असते. त्यापैकी अग्रणी स्थानावर असलेली निर्मिती गीतरामायण होय.  

                                       क्रमशः- 
               जय श्रीराम !


मंगळवार, ६ फेब्रुवारी, २०२४

गीतरामायण ऐकताना - भाग २



महाभारतावर 'भारतीय युद्ध' आणि रामायणावर 'रामचरित्र' अशा दोन पुस्तकांचे लेखक कै चिंतामण वैद्य आपल्या श्रीरामचरित्र पुस्तकाच्या उपोद्धात म्हणतात,  'आर्यांच्या बुद्धिमत्तेच्या खाणीतून निघालेले रामायण हे एक अमूल्य रत्न आहे.' या पुस्तकात त्यांनी पदोपदी आर्य, आर्यवर्त असे शब्द वापरले आहेत. यातून चिंतामणजी आर्यन इन्व्हर्जन सिद्धान्त बिलकूल मानत नाहीत हे स्पष्ट दिसते. ते पुढे म्हणतात की 'काव्याची अंगे दोन, एक कवी व दुसरे काव्यात वर्णिलेला नायक. या दोन्ही अंगानी रामायणाची बरोबरी करणारा जगात दुसरा ग्रंथच नाही. रामचंद्र सारखा अलौकिक सामर्थ्याचा व उदात्त नीतिमत्तेचा पुरूष जगाच्या इतिहासात झाला नाही व वाल्मिकी सारखा प्रतिभा संपन्न व उच्च कल्पनाचा कवी आजपर्यंत जगात झाला नाही." 

श्रीरामाचे उदात्त व मनोहर चरीत्र म्हणजे संसारात मनुष्याने नीतीने कसे वागावे हे दाखविणारा एक निष्कलंक आरसा आहे. श्रीरामाचे नाव घेतल्यावर आपल्यासमोर सद्गुणांची मूर्ती उभी राहते. वाल्मीकी ऋषींनी एकदा नारद मुनींना विचारले "सर्वात उत्तम राजा साप्रंत कोण आहे?", तेव्हा नारदाने श्रीरामचंद्राचे नाव सांगितले. त्यावेळी नारदाने रामचंद्राचे जे वर्णन केले आहे ते असे आहे --

" इश्वाकु कुलातील रामचंद्राने आपणा स्वतःहास जिंकले असून आपल्या पराक्रमाने शुत्रूसही जिंकले आहे. तो नीतिमान, बुद्धिमान, धर्मज्ञ, व सत्यप्रिय आहे; त्याचे मन फार मोठे आहे. तो सज्जनांना उदार हस्ते आश्रय देणारा असून सर्वांवर त्याची समदृष्टी आहे. तो समुद्रासारखा गंभीर आहे; हिमालयासारखा धैर्याने निष्कंप आहे; अग्नी सारखा क्रोधाने तीव्र आहे; पृथ्वीसारखा क्षमाशील आहे; कुबेरासारखा उदार आहे व धर्मासारखा सत्यवादी आहे. "

यावत् स्थास्यन्ती गिरयः सरितश्च माहितले | तावद्रामायण कथा लोकेषु प्रचरिष्यते ||
( अर्थ--  या भूतलावर पर्वत नद्या यांचे अस्तित्व आहे तो पर्यंत ही 
श्री रामायण कथा जनमानसात प्रचलीत राहील.) साक्षात ब्रह्मदेवाने आद्यकवी महर्षी वाल्मिकींना दिलेला हा अभिप्राय आहे. इतकेच नव्हे तर ब्रह्मदेवाने एक दिव्य वरदान दिले होते की, ' महान तपस्वी वाल्मिकीने रचलेल्या या महाकाव्यातील एक ही गोष्ट खोटी ठरणार नाही.'

वरील विवेचन हे संक्षिप्त आहे. तरीही त्यातून भारताचा इतिहास किती प्राचीन आहे हे आपल्या लक्षात येते. तसेच जगातील सर्वात आदर्श राजव्यवस्था म्हणजे रामराज्य आहे हे सिद्ध झाले आहे. विशेष हे की हे सत्य तत्कालीन आणि सांप्रत काळात राजकीय आणि इतिहासाच्या अभ्यासांनी स्विकारले आहे. या वरून आर्य दक्षिण रशियातून भारतात आले होते आणि भारत हा कधी देश नव्हताच असा इतिहास जो जर्मन विचारवंत मॅक्सम्युलर आणि ब्रिटीश राजवटीतील लार्ड मेकाॅले या जोडीने लिहीलेला आहे तो खोटा हे ही सिद्ध होते. आपण स्वातंत्र्या नंतर मॅक्सम्युलर व मेकाॅले यांनी लिहीलेला इतिहास शिकत गेलो. दुर्दैवाने आपण आज ही तोच प्रमाणभूत मानत आहोत. हे ही एक कारण होते, ज्यामूळे श्रीरामजन्मभूमी संबंधीत खटल्याच्या निकाल प्रदिर्घ काळ लोबंकळत राहिला.               

मेकाॅले आणि मॅक्सम्युलर या जोडीचा खोटारडेपणा  श्री अभिजित जोग यांनी आपल्या 'अ सत्यमेव जयते ...? ' (भारताच्या इतिहासातील दिशाभूल) या पुस्तकात सविस्तर पणे उघडा केला आहे. या पुस्तकात त्यांनी मोहोंजोदारो व हरप्पा येथे इ स १९२५ ला करण्यात आलेल्या उत्खनातून प्राचीन सिंधु संस्कृती, ऋग्वेदातील आर्य शब्दाची व्याख्या व व्याप्ती ची उघड झालेली सत्यता मांडली आहे. या शिवाय उत्खनातून  आर्यांच्या आक्रमणाच्या खूणा आढळल्या नसल्याकारणाने  'आर्य पश्चीमेकडून भारतात आले ' हा सिद्धांत धातांत खोटा आहे यावर परदेशातील विद्वानांनी शिक्कामोर्तब केले आहे. असे असूनही मॅक्सम्युलर आणि मेकाॅले यांनी आपला सिद्धांत खोटा नाही अशीच भूमिका घेतली होती. या भूमिकेला चिकटून राहण्या साठी त्यांना किती कोलांटी माराव्या लागल्या याचे सविस्तर पण सत्याला धरून वर्णन अभिजीत जोग यांनी केले आहे. अभिजित जोगांच्या या पुस्तकावर डाॅ विनय सहस्त्रबुद्धे,  स्वामी गोविन्ददेव गिरी, डाॅ वसंत शिंदे इत्यादी मान्यवरांनी आपल्या अभिप्रायात हे पुस्तक नसून एक ग्रंथ आहे, एक ऐताहासिक दस्तऐवज आहे असेच म्हटले आहे. शाळा- काॅलेज मधील इतिहास विषयाच्या अभ्यासक्रमाची फेररचना करतेवेळी या ग्रंथाचा फार उपयोग होईल असे मला वाटते. 

हे सारं येथे नमूद करण्याची गरज वाटली. याचे कारण या भारतभूमीत जन्मलेल्या काही बांधवांनी श्रीराम जन्मलेच नाहीत असा पावित्रा घेतला होता. त्यामुळे श्रीरामजन्मभूमी अयोध्या मुक्तीसाठी देश पारतंत्र्यात असताना आणि स्वातंत्र्या नंतर ही  अनेकांना बलिदान द्यावे लागले व कारावास भोगावा लागला. शेवटी न्यायालयात दावा टाकावा लागला हे शल्य करोडो रामभक्तांना सोसावे लागले. म्हणुनच विविध चॅनेल्सच्या सर्वेमधून देशात रामलाट तयार झाली आहे असे मांडत आहेत. त्यावर मला काही प्रतिक्रीया द्यावयाची नाही. अयोध्येत श्रीरामजन्मभूमीवर मंदिर उभे राहिले आहे ही आपली इच्छा पूर्ण झाली आहे. ती प्रभुरामचंद्राची कृपा आहे असे मानू या. तमाम भारतीयांनी ' अयोध्या नगरी ही जगाच्या पाठीवरील सुसंकृत मानवी जीवनाची सर्वात पहिली पुरी आहे, हे ध्यानात ठेवून आपले आचरण ठेवावे. हाच न्यायदेवतेचा आपणां सर्वासाठी  संदेश आहे असे मला वाटते.  
                                         क्रमशः
                जय श्रीराम !

मंगळवार, १६ जानेवारी, २०२४

गीतरामायण ऐकताना - भाग १




लेखमालिकेचे शिर्षक वाचून आपला गैरसमज होईल म्हणून प्रथम आपल्या समोर नम्रतेने एक निवेदन करतो की, मी एक सामान्य भाविक आहे. तसेच मी एक सामान्य काव्य व संगीत प्रेमी आहे. त्यामूळे या लेखमालिकेतून महर्षी वाल्मीकी रामायणवर एखाद्या गाढा अभ्यासकांच्या शैलीतले प्रवचन, विश्लेषण आणि गीतरामायणावर  एखाद्या ख्यातनाम साहित्यकार, कवी संगीतकार, गायक व कलाकारां च्या मुखातून येणारें लयबध्द, मंत्रमुग्ध रसग्रहण दिसणार नाही. तसेच रामलीलाचा अनुभव प्रत्ययास येणार नाही. श्रीरामजन्मभूमी अयोध्या मंदिरात रामलल्लाच्या प्राणप्रतिष्ठा सोहळ्याची  घोषणा झाल्यावर देशभर झालेल्या राममय वातावरणा मुळे मला श्रीरामायण संबंधीत काहीतरी लिहावे अशी इच्छा झाली. अशीच इच्छा आमचे परम मित्र परागजी कुळर्णीनें ही जानेवारी महिन्याच्या पहिल्या सप्ताहास मांडली होती. आपण सुजाण वाचक आहात. इच्छा आणि प्रेरणा यातला फरक आपण जाणत आहात. म्हणून अधिक काय सांगावे ? 

रविवार दिनांक २१ जानेवारी २०२४ ला नाळासोपारा (प ) आमच्या गावी पंचक्रोशीतल्या निर्मळ तीर्थक्षेत्री शंकराचार्य समाधी मंदिराच्या पटागंणात स्वर सामवेद या संस्थेतर्फे 
गीतरामायणाचा कार्यक्रम झाला होता. मला कार्यक्रम फार आवडला. त्याची पाच कारणें आहेत. 
१)पहिले कारण असे की प्रत्येक माणसाला आपली माय, मायबोली आणि मातृभूमी प्रिय असतात. 
२)महर्षी वाल्मीकी रामायण जितके प्रिय व अभिमानाचे वाटते तितकेच गीतरामायण ही आपल्या सर्वांना    अभिमानस्पद व प्रिय आहे. 
३) कारण ते शब्दसम्राट ग. दि. माडगुळकरांनी रचलेले आणि स्वरसम्राट बाबूजी उर्फ सुधीर फडकेंनी स्वरबद्ध केलेले आहे.  
४) गीतरामायणात समुह गीतांचा ही समावेश आहे. समुहात राहणे हा मानवाचा स्वभाव आहे. त्यातून  पोवाडे, आरती, आवर्तने, प्रार्थना इत्यादी समुहात म्हणणे ही आपली नैसर्गिक गरज झाली. म्हणजेच गीत-संगीत आपला श्वास आहे. कारण हे विश्वच नादब्रह्म आहे. 
४) वाल्मीकी ऋषी हे आदि कवी होत आणि रामायण या भूतलावरील संस्कृत मधील म्हणजेच या जगातले पहिले महाकाव्य आहे.  
५) आपल्या साठी सर्वात महत्वाचे म्हणजे आजच्या चंगळमय दुनियात महाराष्ट्रातल्या गावा-गावात युवक-युवती आपल्या गोड आवाजात गीतरामायणाचे प्रयोग करीत आहेत. ही बाब आपल्याला अमूल्य असे समाधान देत आहेत.

दुसर्या दिवशी सोमवार २२ जानेवारी रामलल्ला प्राणप्रतिष्ठा सोहळ्याचा दिवस. रात्री गीतरामायणावर लेख लिहावा असे वाटले. पण मनाची घालमेल थांबत नव्हती. याचे कारण असे की मूळात रामायण या ग्रंथाचे नायक रामचंद्राचे उदात्त चरित्र, त्यात ते काव्य मनोहर स्वरूपात आणले ते आदिकवी महर्षी वाल्मिकीनीं व गात आहेत कुशाग्र बुद्धीचे, मधुर कंठ असलेले, रामचंद्राचे प्रत्यक्ष सौंदर्याचे पुतळे असेलेले लव-कुश. हे चित्र डोळ्यासमोर समोर येत होते. अजरामर असलेल्या वाल्मीकी रामायणाचे मराठीत रूपातंर झालेले गीतरामायण ही अजरामर झाले आहे. गीतरामायण ऐकताना मी फार भावूक होतो. संत ज्ञानेश्वर महाराज, तुकारम महाराज, चोखाबा, इत्यादींचे चरीत्र वाचतांना ही मी भावूक होतो. 

काही वर्षापुर्वी  (वर्ष आठवत नाही) जेष्ठ समाजसेवक नानाजी देशमूख काही कामानिमित्त बोरीवली- दहिसरला आले होते. त्यांच्या या दौर्यात दहिसरच्या समाज कल्याण मंदिरात त्यांच्या व्याख्यानाचा कार्यक्रम आयोजीत केला होता. त्यावेळी त्यांनी 'आम्ही वनवासी रामाची भक्ती करतो' असे वाक्य उच्चारून वनवासी रामावर सुदंर व श्रोत्यांच्या हृदयाला स्पर्श करणारे व्याख्यान ऐकीवले होते त्यांची आठवण ही मला या आठ दिवसात झाली होती. पण प्रश्न समोर उभा होता, तो म्हणजे जागतिक दर्जाचे या महाकाव्यावर लेखमालिका हाती घेण्याचे धाडस होत नव्हते. शेवटी रामभरोसे ही लेखमालिका सुरू केली. पुढचे पुढे बघू या. 

माझ्या ब्लाॅगवरील सन २०१७ पासून लेखांचे एडिटींग व पब्लीश करण्याचं काम माझा मुलगाच करीत असतो.  त्याने दोन वेळा गीतरामायणाचे सुत्र संचालन केलेले आहे. हा एक प्लस पाॅईंट माझ्यासाठी आहे आणि सोबत तुम्ही वाचक मला सांभाळून घ्याल अशी आशा ही आहे. 

या लेखमालिकेच्या विषयाला, नाही म्हटले तरी श्रीरामजन्मभूमी मंदिर अयोध्या संबधीत झालेला संघर्ष व त्यानंतर सर्वोच्च न्यायालयाच्या अलिकडील निकालाची पार्श्वभूमी आहे. त्याबद्दल थोडीफार माहिती प्रथम मांडावी असे मला वाटले. कारण असे की ' श्रीरामजन्मभूमी मंदिर अयोध्या ' या राष्ट्रीय विषयावर मी काही लेख ब्लाॅगवर लिहले आहेत. त्यामुळे या लेखमालिकेची सुरूवात करायला माझा आत्मविश्वास वाढला आहे. अर्थात त्यातून श्रीरामायण महाकाव्य,  श्रीराम,  श्रीरामजन्मभूमी अयोध्या समस्या  या संबधीत थोडाफार माहित झालेला इतिहास, या विषयाचे महत्व, इत्यादी गोष्टी अर्थातच काही पुस्तकांचा संदर्भ घेऊन आपल्यासमोर मांडतो आहे. त्यामुळे पहिल्या तीन भागांचा विस्तार ही वाढलेला असेल तसेच तीन-चार छोट्या परिच्छेदांत राजकारणाला स्पर्श झालेला आहे. त्याबद्दल मी आपल्या कडे क्षमायाचना करतो.

श्रीमद्वाल्मिकी- रामायण हा आपल्या देशाच्या वाड्:मयातील एक सर्वोत्कृष्ट ग्रंथ आहे. रामायणाचा प्रसार आपल्या देशाच्या प्रत्येक प्रान्तीय भाषेत रूपांतर होऊन प्रसार झाला आहे. भारताबाहेर श्रीलंका, नेपाळ, ब्रह्मदेश, इंडोनिशिया, कंबोडीया, लाओस, थायलंड, फिलीपाईन्स, चीन, जपान, मलेशिया, व्हिएतनाम, मंगोलिया इत्यादी आशियायी देशांमध्ये झाला आहे. या शिवाय मूळ रामायणाचे रूपांतर केवळ विविध भाषा, साहित्य लेखन या माध्यमांपुरता मर्यादित न राहता याचे प्रगटीकरण अनेक प्रकारच्या कला माध्यमातून ही झालेले आहे. उदाहरणार्थ ख्वेर नृत्य, रंगभूमी, केरळ व लक्षद्विप मधील मुस्लिमांची माप्पीला गीते, तसेच कर्नाटकातील यक्षगान, नृत्यें यात ही रामायणातील प्रसंगावर आधारीत चित्रातून ही प्रगटीकरण झाले आहे.

कांबोडीयाला कांबोज किंवा कंबूज असे ही म्हणतात. याची स्थापना स्वायंभुव मनुने केली असे समजले जाते. या देशाची राजधानी नाॅम्पेन आहे. या ठिकाणी संस्कृत भाषेत सहस्त्रावधी शिलालेख सापडले आहेत. येथील भाषेवर संस्कृत आणि पाली भाषेचा प्रभाव आहे. येथील विराट सभागृहाच्या भितींवर इ स १२०० मध्ये सम्राट द्वितीय सूर्यवर्मन यांच्या कारकिर्दीत रामायण तसेच महाभारत मधील दृष्यें अंकित केली आहेत. येथील साहित्यात रामायण हे रामकिर्ती या नावाने प्रतिष्ठीत झाले आहे. 

सायबेरिया हा आशियाच्या अति उत्तरेला असलेला देश. त्याला प्राचीन भारतीय साहित्यात शिबीर देश म्हणून गणला जात असे. हा देश संपुर्णतया हिमाच्छादित आहे. त्या ठिकाणी मंगोलियाच्या क्षेत्रात तसेच रशियामधून वाहणार्या व्होल्गा नदीच्या किनार्यावर प्रभू रामचंद्राचे चरित्र ऐकवले जात असे त्याचे नाव रामन-खागान असे आहे, म्हणजेच राजा रामाची कथा. या कथेचा सारांश असा आहे की ' जनतेच्या नेत्याने क्षूल्लक अशा आनंदात मग्न होऊ नये, विषयलंपट होऊ नये. लोभात पडल्यानेच प्राचीन काळी राक्षस राजा रावण लंकेत मारला गेला.'  हजारो वर्षापासून मंगोलियन व सैबेरियन-रशियन लोकांमध्ये राम कथा वाचली जाते तसेच सांगितली ही जाते. हे एक प्रकारचे पारायण होय. खगोल शास्त्राचे अभ्यासक प्रफूल मेंडकी यांनी 'रामायणाचा खगोल शास्त्रीय शोध' या पुस्तकात रामायणाची कथा सहा हजार वर्षे जुनी असू शकते असे म्हटले आहे.    
                                      क्रमशः-
                 जय श्रीराम !

मंगळवार, २ जानेवारी, २०२४

लिबरल मंडळीचा प्रचार आणि विरोधी पक्षांचा व्यवहार (भाग-३)




सन २०१४ ला केंद्रात मोदी सरकार विराजमान झाल्यानंतर लिबरल पत्रकार-संपादक मंडळींचा मतदारांवर प्रभाव हळुहळू कमी होऊ लागला आहे. परंतु तो प्रभाव संपला आहे असे म्हणता येत नाही. याचे पहिले कारण लिबरल राजकीय अभ्यासक ही जगभर पसरलेली एक मोठी शक्ती आहे. तसेच तिच्या प्रसार आणि प्रचाराचं (बुद्धी भ्रम करण्याचं)  नेटवर्क प्रचंड आहे. सर्वात महत्वाचं म्हणजे जगभरच्या सर्व श्रीमंत मंडळीचं प्रचंड आर्थिक पाठबळ तिच्या पाठिशी आहे. दुसरे कारण हे आहे की आपल्या देशात द्विपक्षीय लोकशाही नाही. भाषावार प्रान्त रचना आहे. या प्रान्त रचनेचा उपयोग लिबरल अभ्यासकांची लॉबी देशात फितुरी वाढण्यासाठी करते. तिसरे कारण आपल्या देशात बाराशे वर्ष इस्लाम आणि ख्रिचनांचे राज्य होते. त्या काळात आपल्या देशातील हिंदुचे जबरदस्तीने धर्मांतर केले आहे. याची आठवण त्या दोन्ही समाजातील काही लोकांना अजुनही आहे. केवळ आठवणच नाही तर त्या इतिहासाची पुनरावृत्ती भारतात होऊ शकते या भावनेने ते पछाडलेले असु शकतात. तिच मंडळी या लिबरल लॉबीत ही आहे. म्हणून लिबरल लॉबीचा प्रभाव आज ही शिल्लक आहे.  

कुठल्यातरी एका लेखात  मी म्हटले आहे की माय, मायबोली आणि मायभूमी सर्वांना प्रिय असते. साहित्याचे सर्व प्रकार आपण मायबोलीतून वाचत असतो आणि ऐकत असतो. त्यातूनच मानवी जीवनाचे खरे प्रयोजन काय आहे हे आपण आपल्या कुवतेनुसार समजत असतो. भाषावार प्रान्त रचनेचा हेतू चांगला होता आणि आहे. परंतु आपल्या येथील राजकारणी लोकांना प्रत्येक गोष्ट राजकीय चष्म्यातून बघण्याची सवय आहे. प्रान्तीय अस्मितेला खत-पाणी घालण्याचे काम सर्वाधिक पक्ष इंडी नावाच्या आघाडीत आहेत. या पक्षांच्या आतापर्यंतच्या प्रान्तीय आणि राष्ट्रीय पातळीवरील राजवटीला जनता कंटाळलेली आहे. याची साक्ष सन १९९१ ते १९९८ तसेच सन २००४ ते २०१४ यूपीए सरकारची  कामगिरी देते. सन २०१४ पासून 'सबका साथ सबका विकास' या टॅग लाईनचा विजय का होतो आहे याची कारणें दोन प्रकारची आहेत. एक सकारात्मक आहे. ते म्हणजे भाजपाचे ब्रिद वाक्य ' राष्ट्रहित सर्वोच्च ' असे आहे. त्याची प्रचिती जनतेला वाजपेयी सरकारच्या काळात आली आणि मोदी सरकारच्या काळात पदोपदी येत आहे. दुसरे कारण युपीए सारखे सरकार नकोच अशी मतदारांची भावना आहे. भाजपा सरकाराच्या कामगिरीचा आढावा इथे मांडणे गरजेचे नाही. त्या पलिकडे जाऊन  लक्षात येते की भारतीय मतदार परराष्ट्र आणि संरक्षण खात्यासंबंधीचे धोरण, दशहतवादाचा नायनाट करण्यासाठी आक्रमक धोरण आणि बहुसंख्याक समूहाच्या भावनेची कदर भाजपा सरकार घेत असल्यामुळे  जनतेचा विश्वास वाढू लागला.  

सन २०१४ पासून केंद्र सरकारने  पद्मश्री, पद्मभूषण इत्यादी पुरस्कार दिलेली यादी पाहिली तर त्यात ना कुठेही पक्षपातीपणा दिसला ना वशीलाबाजी दिसली. केवळ गुणवत्तेच्या कसोटीवरून हे पुरस्कार दिले आहेत. हे कारण दिसायला छोटसं वाटत असले तरी जशी एक छोटी पणतीची ज्योत संपुर्ण खोली दाही दिशातून उजळ करून टाकते, त्याच प्रकारे देशाच्या कानाकोपर्यात दुर्लक्षीत गेलेल्या देशबांधवांना  'आपल्यात असलेल्या गुणवत्तेचं चीज होत आहे, सरकार आपले आहे ' अशा तेजस्वी भावनेने देश उजळ होत आहे. पुरस्कारपात्र व्यक्तींना आणि त्यांच्या प्रान्तातील समाजबांधव व भगिनींच्या हृदयातील या पवित्र भावनेचं मुर्तीमंत दर्शन पुरस्कार सोहळ्यातून टिव्हीच्या माध्यमातून आपण सन २०१४ पासून दर वर्षी पाहात आहोत. मोदी सरकारचे हे कार्य देशात एकात्मता वाढविण्याचे कार्य करते. म्हणून मोदी सरकारला जनतेचा पाठींबा मिळतो आहे.  त्यातून लिबरल लॉबीची स्थिती छोटे छोटे भूकंपाचे  हादरे बसल्यानंतर जसे घराच्या भितींना तडे जातात तशी होत आहे. ही लिबरल लॉबी आपले बंधु आणि भगिनीं आहेत. मला मनापासून वाटते की या लॉबीने आपला पराभव होत आहे याचे शल्य मनातून काढून टाकावे. आपली वाट चुकली आहे, आपण कुठेतरी भरकटत आहोत याची जाणीव होऊन सांस्कृतिक राष्ट्रवादाचा स्विकार त्यांनी केला तर देशात खरीखुरी द्विपक्षीय लोकशाही आकारास येऊ शकते. पण--

बहुतांश प्रान्तीय पक्षांच्या राजवटीचा कारभार भ्रष्टाचाराने ओलाचिंब झालेला आपण पाहातो. भ्रष्टाचार करण्यात प्रान्तीय पक्षांचे मुख्यमंत्री आणि इतर प्रमुख खात्याचे मंत्री महोदयांच्या परिवारातील सदस्य आणि नातलग अग्रणी स्थानावर दिसतात. तरीही प्रान्तीय पक्षांना त्या प्रान्ताच्या विधानसभेच्या निवडणूकात विजय मिळतो. याचे कारण प्रान्तीय पक्षांनी एक नवीन शक्कल अंमलात आणली आहे. ती म्हणजे केंद्र सरकार आम्हाला हक्काचा निधी देत नाही असा सतत आरोप करण्याची. केंद्र सरकार आपल्यावर अन्याय करते अशी टेप सतत ऐकावयास आली की मतदारांची चलबिचल होत असते. आपले मन, बुद्धी आणि दृष्टी हे इंद्रियें प्रवाही आहेत. म्हणून प्रान्तीय पक्षांना मतें मिळतात. दुसरे कारण असे आहे की तिसर्या आणि चौथ्या पातळीवरील प्रान्तीय पक्षांच्या नेतेमंडळीचा आणि नातलगाचाही भ्रष्टाचारात हिस्सा असतोच की. यालाच डीजिटल भाषेत नेटवर्क म्हणतात. कुमार केतकर आणि इतर लिबरल पत्रकार आणि संपादकीय मंडळींची मन, बुद्धी आणि दृष्टी जागतिक डाव्या विचारसरणीच्या नेत्यांच्या आधीन झालेली आहे.                                                          जगातील विशेषतः बड्या देशांत उजव्या विचारसरणीचा प्रभाव असला तरी भारताचा विकास तिथल्या काही वर्गाच्या नाकात झुबंतो आहे. त्यामुळे ही मंडळी त्यांच्या देशातील मिडीया भारतातील राजकीय व सामाजिक स्थितीसंबंधी फेक बातम्या देत आहेत  त्याबद्दल तेथील सत्ताधारी पक्ष कोणताही असो तो नरो वा कुंजरो ची भूमिका घेत असतो. दुसर्या महायुद्धात नाझी पक्षात एखादे असत्य कसे सत्य आहे हे दाखविण्याची यंत्रणा हिटलरचे खास विश्वासु गोबेल्स यांच्याकडे होते. तशीच यंत्रणा अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि साधनांचा वापर करून अधिक वेगाची, अधिक व्याप्तीची जगातील बडी राष्ट्रे व तेथील काही मिडीया वर्ग वापरत आहेत. दुर्देवाने आपल्या येथील विरोधी पक्षांचे नेतेमंडळी आणि त्यांची समर्थक मिडीया आणि राजकीय अभ्यासक मंडळी ही सर्व बड्या राष्ट्रांच्या आधीन गेली आहे. त्या काळात गोबेल्सची शीं थूं करणार्या मंडळीचे वंजश आज गोबेल्स पेक्षाही मानवजातीला अधिक धोकादायक ठरत आहेत.

आपल्या देशातील लिबरल मंडळीचे असेच उद्योग सुरू असतात. त्याच्यांशी भाजपा ठकास महाठक अशी टक्कर देत आहे. म्हणूनच विरोधी पक्ष प्रथम अटलबिहारी वाजपेयींचे कौतुक करीत असत आणि लालकृष्ण अडवाणींना खलनायक बनवित असत. मोदींचा उदय झाल्यावर अडवाणींची स्तुती करू लागले आहेत आणि मोदींना खलनायक मानत आहेत. अधून मधून ही लिबरल मंडळी नितीन गडकरी नाराज असल्याच्या फेक विडीओ पसरवितात. पण नितीनजी गडकरी संसदेत लिबरल मंडळींची आपल्या खास शैलीत हजेरी घेतात. 

भाजपा सर्वच राज्यात आपली ताकद वाढवित आहे. दक्षिणेकडील राज्यात वाढीचा वेग संथ आहे हे मान्य आहे. पण त्यातून भाजपा राष्ट्रीय पक्ष नाही अशी टिका करण्यात काही अर्थ नाही. कुमार केतकरांना समाधान मिळत असेल तर ते त्यांनी घ्यावे. त्यांचे मन ही त्यांची मालमत्ता आहे. पण  इंदिरा गांधीनी जनता पार्टीचे सरकार असताना कर्नाटकातील  चिटमंगुळर मधून पोट निवडणूक लढविली पण उत्तर भारतातील राज्यातुन पोटनिवडणूक का लढविली नाही ? त्यावेळी काँग्रेस राष्ट्रीय पक्ष नव्हता असे जनता पार्टीच्या कुठल्याही नेत्याने किंवा जनता पार्टीच्या समर्थक पत्रकाराने म्हटले नव्हते. नंतर जनता पार्टीचे सरकार डाव्या लॉबीनेच पाडले.                                                                देशाचे दुसरे पंतप्रधान लाला बहादूर शास्त्रींजींचे अकस्मात निधन झाल्यानंतर इंदिराजी स्वतः पंतप्रधान झाल्या ते ही भारतीय काँग्रेस पक्षात अस्तित्वात असलेली रशिया पुरस्कृत तरूण तुर्क नावाच्या लॉबी मुळे. दुसरे पंतप्रधान लाल बहादूर शास्त्रींचे रशियात अकस्मातपणे निधन झाले, त्यासंबंधी संशयाचे बोट डाव्या लॉबीकडे आज ही जात आहे. काळ बदलत गेला. आर्थिक उदारीकरण आणि जागतिककरणामुळे राजकारणात ' यह पैसा बोलता है ' हे युग आले. नेहरू-गांधी घराण्याकडे काँग्रेसची तिजोरी होती. त्यामुळे त्या घराण्याची दादागिरी वाढू लागली. त्यामूळे प्रत्येक राज्यातील काॅग्रेसच्या नेत्यांनी काँग्रेसमधून बाहेर पडत स्वतंत्र पक्ष स्थापन केले. काँग्रेस विकलांग होत गेली. ही वस्तुस्थिती आहे. हे एसी मध्यें बसलेल्या लिबरल राजकीय अभ्यासकांना कसे कळणार हो ? काॅग्रेस पक्षाचा ज्यांना फार लळा लागला आहे, तीच पत्रकार-संपादक मंडळी इतर विरोधी पक्षांना विशेषतः प्रान्तीय पक्षांना काॅग्रेसच्या झेंड्याखाली एकत्र यावे अशी इच्छा प्रगट करतात. त्या प्रान्तीय नेत्यांच्या  भ्रष्टाचाराच्या विरोधात ही राजकीय अभ्यासक मंडळी एक शब्द ही बोलत नाहीत. त्यामुळे त्या नेत्यांची प्रान्तीय  अस्मिता एक प्रकारे कवच कुंडली बनली आहेत. ही फार दुर्दैवी गोष्ट आहे.
     " पंजाब, सिंध, गुजरात, मराठा 
              द्राविड, उत्कल, बंग 
     विंध्य, हिमाचल, यमुना, गंगा 
              उच्छल जलधितरंग 
      तव शुभ नाम जागे, 
             तव शुभ आशिस मागे
                  गाहे तव जयगाथा " देशाच्या राष्ट्रगीतातील या ओव्या गात असतांना देशभक्तीची ज्योत आपल्या शरीराच्या प्रत्येक नसानसातून तेवत असते. लिबरल मंडळी, प्रान्तीय पक्ष आणि विरोधी पक्ष केवळ सत्तेच्या आणि पैशाच्या लालसेने धोकादायक राजकारण खेळत ती भक्तीज्योत आपली लेखणी, वाचा व फुंकरेच्या साह्याने मालविण्याचे प्रयत्न करीत असतात. पण त्यांना यश मिळणार नाही.                                                                                      कोरोना नंतर World Order बदलत असल्याचे दिसू लागले आहे. आपल्या देशातला मतदार राजा जागा होत आहे. हळूहळू का होईना Nation First ही भावना मूळ धरत आहे. काळाच्या ओघात लिबरल लाॅबी अस्तगत होईल. विरोधी पक्षांना ही बहुसंख्याकांचा अनादार करीत राजकारण परवडणारे नाही याची जाणीव थोड्या प्रमाणात का होईना होत आहे. दुसरे असे आहे की मोदी सरकारने काही निर्णय असे घेतले आहेत की ते राष्ट्रहिताचे आहेतच शिवाय देशातील कुठल्याही वर्गाचा अनादर न करता ते घेतले आहेत. पुढे भविष्यात विरोधी पक्ष सत्तेवर आले तरी त्यांना ते रद्द करता येणार नाहीत. हे ही विरोधी पक्षांना ठाऊक आहे. पण राजकारण हे असे क्षेत्र आहे की  एखाद्या विषया संबंधीत अमूक एक भूमिका घेतली की ती भूमिकाच आपल्याला एखाद्या अजगारासारखे वेष्टून धरते. त्यातून मग आपली सूटका होत नसते. भाजपाच्या विरोधी पक्षांची स्थिती अशीच झाली आहे.                                                      सध्या अयोध्येतील रामजन्मभूमीवर रामललाच्या प्रतिष्ठान सोहळ्याबाबत देशातील जनतेत उत्साह आहे. रामजन्मभूमी संबंधीतल्या खटल्यात न्यायालयाचा निर्णय मान्य केल्यानंतर विरोधी पक्षांनी मोदी सरकारशी स्वतःहून पुढाकार घेऊन सहकार्य केले असते तर त्यांचे भाजपाच्या समर्थकांनी सुद्धा अभिनंदन केले असते. देशातील राजकारणाला एक नवी दिशा देण्याचे श्रेय विरोधी पक्ष गमावून बसले आहेत. निदान विरोधी पक्षांनी रामभक्तांच्या उत्साहवर विरजण टाकण्यासारखे भाष्य वा कृती करू नये अशी अपेक्षा करून ही लेखमालिका इथे संपवितो. आपल्या सर्वांना इंग्रजी कॅलेन्डरच्या नव्या वर्षाच्या हार्दिक शुभेच्छा !
            || वन्दे मातरम ||

आपण व आपले उत्सव--मातृदिन (भाग १)

आपण व आपले उत्सव-- मातृदिन   देवीयों और सज्जनो नमस्कार ! हमारी मातृभूमी को देव-देवताओंकी भूमी माना जाता है | इसका कारन हमारे यहाँ सृष्टी हर ...